Arkeoloji dünyası, Peru’nun kurak güney kıyısındaki bir İnka deposundan çıkan ve zamana meydan okuyan muazzam bir keşifle çalkalanıyor. Journal of Field Archaeology dergisinde yayımlanan yeni bir çalışmaya göre araştırmacılar, İspanyol sömürgesi öncesi döneme ait, yaklaşık 500 yıllık iki adet dondurularak kurutulmuş patates keşfetti. Arkeolojik alanlarda organik maddelerin hızla çürümesi nedeniyle bu keşif, son bir yüzyılda İnka sitelerinde chuño’ya ulaşılan tarihteki ikinci kayıt olarak literatüre geçti.
Antik Çağın Uzay Teknolojisi: "Chuño" ve "Charki"
Patates, binlerce yıldır yetiştirildiği And Dağları'na özgü bir bitki olsa da taze ürünlerin su oranı yaklaşık %80 seviyesinde olduğundan, sıcak sahil iklimlerinde bir hafta içinde çürüyüp gidiyor. İnkalar ise bu gıda krizini, günümüz endüstrisinde kullanılan dondurarak kurutma (freeze-drying) yönteminin ilk ilkel versiyonunu geliştirerek çözdü:
-
Doğal Donma ve Çözünme Döngüsü: Patatesler, And Dağları'nın 3.600 metreyi aşan yüksek rakımlı dondurucu kış gecelerinde dona maruz bırakılıyor, gündüz ise yoğun güneş ışığı altında çözülüyordu.
-
Çiğneme ve Kurutma: Hücre duvarları parçalanan patatesler yerel halk tarafından ayakla çiğnenerek içindeki fazla sudan ve kabuklarından arındırılıyordu. Tambo Viejo'da bulunan ve doğası gereği zehirli/acı olan bu beyaz patates türü (tunta), ekstra bir adım olarak haftalarca akarsuda bekletilip zehrinden arındırıldıktan sonra son kez kurutuluyordu. Sonuçta, onlarca yıl bozulmadan saklanabilen hafif ve besleyici bir gıda elde ediliyordu.
-
Modern Kelimelerin Kökeni: İnkalar aynı dondurarak kurutma tekniğini etleri saklamak için de kullandı. "Charki" adı verilen bu kurutulmuş et yöntemi, modern dildeki kurutulmuş et atıştırmalığı olan "jerky" kelimesinin de kökenini oluşturuyor.
Tambo Viejo'daki Gizli Çömlek
Keşif, Calgary Üniversitesi’nden baş araştırmacı Dr. Lidio Valdez ve ekibinin Acarí Vadisi'ndeki bir İnka idari merkezi olan Tambo Viejo'da yürüttüğü kazılar sırasında gerçekleşti. Depolama odasının zeminine gömülü, üst kısmı kırılmış bir kil çömleğin dibini temizleyen ekipler, büzüşmüş yapıları aynen korunan iki kahverengimsi beyaz patates yumrusu buldu.
Kutunun içindeki mikroklimal atmosfer ve bölgenin aşırı kurak iklimi sayesinde günümüze ulaşan patateslerin yanında bir İnka seramik parçası ve dokumacılıkta kullanılan antik bir ağırşak yer alıyordu. Bu nesneler, bulguların tam olarak İnkaların altın çağına (15. veya 16. yüzyıl) ait olduğunu tescilledi.
İmparatorluğu Besleyen Dev Lojistik Ağ
Chuño üretimi doğası gereği yalnızca dondurucu dağlık bölgelerde yapılabildiğinden, bu örneklerin Pasifik kıyısındaki Tambo Viejo'da bulunması, İnkaların muazzam bir lojistik ağa sahip olduğunu kanıtlıyor. Dağlarda üretilen bu hafif "imparatorluk ekmekleri", dev lama kervanlarına yüklenerek yüzlerce kilometre ötedeki sahil şeritlerine ve askeri depolara (qollqa) taşınıyordu. Böylece ordular ve iş gücü, mevsimsel tarıma bağımlı kalmadan kesintisiz şekilde beslenebiliyordu.
Araştırma ekibi, laboratuvarda yapılacak kimyasal ve kararlı izotop analizleri sayesinde 500 yıllık patateslerin tam olarak hangi dağ silsilesinde üretildiğini tespit etmeyi ve İnkaların kayıp ticaret rotalarını haritalandırmayı hedefliyor.
Siz Ne Düşünüyorsunuz?
İnkaların günümüzden 500 yıl önce, modern endüstrinin en gelişmiş saklama yöntemlerinden biri olan dondurarak kurutmayı (freeze-drying) keşfedip bunu devasa bir lojistik ağla entegre etmesi hakkında ne düşünüyorsunuz? Günümüzdeki tonlarca gıda israfı göz önüne alındığında, antik medeniyetlerin bu sürdürülebilir koruma stratejilerinden almamız gereken dersler sizce neler? Yorumlarda buluşalım!
Henüz kimse yorum yapmamış. İlk tartışmayı sen başlat.