Yaklaşık 2 bin yıl önce Vezüv Yanardağı'nın patlamasıyla küller altında kalan ve tamamen kömürleşen antik bir papirüs tomarı, yapay zeka sayesinde fiziksel olarak hiç açılmadan dijital ortamda okundu. Bilim dünyasında heyecan yaratan bu gelişmeyle birlikte, Antik Çağ'dan günümüze ulaşan tek kütüphaneden ilk kez kesintisiz felsefi bilgiler gün yüzüne çıktı.
Görünmez Mürekkebi Yapay Zeka Çözdü
"PHerc. 1667" adı verilen papirüs, M.S. 79 yılında lavlar altında kalan antik Herculaneum kentinde, Julius Caesar'ın kayınpederine ait bir villada bulunmuştu. Tamamen kömürleştiği için dokunulduğu an un ufak olan bu tomarı açmak için 18. yüzyıldan beri denenen tüm fiziksel ve kimyasal yöntemler başarısızlıkla sonuçlanmıştı. Hatta uzmanlar 1980'lerde bu eser için "kesinlikle okunamaz" raporu vermişti.
Vesuvius Challenge projesi kapsamında geliştirilen yeni yöntemle, papirüs önce yüksek çözünürlüklü BT (bilgisayarlı tomografi) taramasından geçirildi. Ardından bilgisayar yazılımı, kıvrılmış katmanları dijital ortamda tek tek ayırıp düzleştirdi. Son aşamada ise eğitilen yapay zeka modeli, sayfa üzerinde normalde gözle görülmesi imkansız olan antik mürekkep izlerini tespit ederek 1,5 metre uzunluğundaki metni harf harf okunabilir hale getirdi.
Stoacı Felsefeye Ait Kayıp Bilgiler Ortaya Çıktı
Napoli Federico II Üniversitesi'nden papirüs uzmanlarının çözümlediği 20 sütunluk metnin, M.Ö. 2. yüzyıla ait olduğu ve Stoacı felsefenin etik, sanat ve insan davranışları üzerine kayıp tartışmalarını içerdiği anlaşıldı.
Metinde öne çıkan iki büyük felsefi kavram tespit edildi:
-
Horme (Dürtü): Yazara göre insan davranışlarını ve içgüdülerini kontrol edememek zararlı tutkulara yol açıyor ve insanı hedeflerinden saptırıyor.
-
Phronesis (Pratik Bilgelik): Stoacı felsefenin en yüksek erdemlerinden biri olan bu kavram üzerinden metinde şu çarpıcı cümle okunabildi: "Bir şeyi araştıracağız ancak kendimizden ve doğamızdan uzaklaşırsak onu kavrayamayacağız."
Filozof Philodemus’un Büyük Sırrı Deşifre Oldu
Ekip sadece bu papirüsle kalmadı; "PHerc. 139" adlı ikinci bir tomarı daha yapay zekayla taradı. Bu incelemede ise efsanevi Yunan filozof Philodemus’a ait olan ve tarihte yalnızca ilk kitabının var olduğu sanılan eserin üzerinde "Philodemus, Tanrılar Üzerine, 8. Kitap" ifadesi okundu. Böylece kayıp felsefe serisinin aslında en az 8 kitaptan oluştuğu ilk kez kanıtlanmış oldu.
H5N1’de Tür Bariyeri Yıkıldı: Kediden İnsana İlk Bulaş ve Çiğ Beslenme Tehlikesi!
Proje yöneticileri, yapay zekanın metinleri kusursuz şekilde ortaya çıkardığını, bundan sonraki aşamada ise topun tamamen tarihçiler ve dil uzmanlarında olacağını belirtiyor.
Siz Ne Düşünüyorsunuz?
Yapay zekanın fiziksel olarak dokunulamayan 2 bin yıllık kömürleşmiş belgeleri kusursuzca okuyabilmesi hakkında ne düşünüyorsunuz? Sizce bu teknoloji sayesinde tarihin karanlıkta kalmış, kütüphanelerde çürüyen veya yanan diğer hangi büyük sırları ve kayıp kitapları aydınlatabiliriz? Yorumlarda buluşalım!
Henüz kimse yorum yapmamış. İlk tartışmayı sen başlat.