TEKNOTALYA ZAMAN MAKİNESİ
Yıllardır internet dünyasında ve sosyal medyada viral olan, "Dünyanın en kısa IQ testi" olarak anılan bu üç soruluk bulmaca, aslında arkasında ciddi bir akademik çalışma barındırıyor. Bilişsel Yansıma Testi (Cognitive Reflection Test) olarak adlandırılan bu çalışma, 2005 yılında MIT (Massachusetts Institute of Technology) Profesörü Shane Frederick tarafından yayımlanan bir araştırma makalesinin parçasıydı.
Profesör Frederick, araştırması kapsamında Harvard ve Yale gibi dünyanın en prestijli üniversitelerinde eğitim gören öğrenciler de dahil olmak üzere, farklı eğitim geçmişlerinden 3.000'den fazla kişiye bu testi uyguladı. Sonuçlar ise oldukça şaşırtıcıydı: Katılımcıların yalnızca yüzde 17'si 3'te 3 yapmayı başarabildi. Geriye kalan yüzde 83'lük kesim, ilk bakışta çok basit görünen bu sorularda mantık tuzağına düştü.
Profesör Frederick, testin bu kadar yüksek bir başarısızlık oranına sahip olmasını, insan beyninin "dürtüsel" ve hızlı çalışma eğilimine bağlıyor. Sorular okunduğunda akla ilk gelen sezgisel cevaplar bizi yanıltıyor. Başarılı olmak için zihnin ilk ürettiği otomatik yanıtı baskılayıp, rasyonel bir mantık yürütmek gerekiyor.
İşte o meşhur 3 soru, en sık verilen yanlış cevaplar ve arkasındaki matematiksel gerçekler:
1. Soru: Raket ve Topun Fiyatı
-
Soru: Bir tenis raketinin ve bir topun toplam fiyatı 1,10 TL'dir. Tenis raketinin fiyatı toptan 1 TL daha fazladır. Bu durumda topun fiyatı kaç paradır?
-
Akla Gelen İlk Yanlış Cevap: 10 Kuruş
-
Doğru Cevap: 5 Kuruş
Neden?
Zihnimiz "1,10'dan 1'i çıkarırsak 10 kalır" şeklinde hızlı ve hatalı bir çıkarma işlemi yapmaya meyillidir. Ancak top 10 kuruş olsaydı, raket ondan 1 TL daha pahalı olduğu için 1,10 TL olmalıydı. Bu durumda ikisinin toplamı (1,10 + 0,10) 1,20 TL yapardı.
Matematiksel olarak denklemi kurduğumuzda:
Topun fiyatına $x$ dersek, raketin fiyatı $x + 1$ olur.
2. Soru: Makineler ve Üretim Süresi
-
Soru: 5 makine, 5 ürünü 5 dakikada üretiyorsa; 100 makine, 100 ürünü kaç dakikada üretir?
-
Akla Gelen İlk Yanlış Cevap: 100 Dakika
-
Doğru Cevap: 5 Dakika
Neden?
Beynimiz sorudaki 5-5-5 düzenini görünce otomatik olarak 100-100-100 şeklinde bir oran kurmak ister. Oysa buradaki temel mantık şudur: 5 makine aynı anda çalışarak 5 dakikada 5 ürün çıkarıyorsa, 1 tek makinenin 1 tek ürünü üretmesi 5 dakika sürüyor demektir. Dolayısıyla, yan yana koyduğunuz 100 makinenin her biri aynı anda çalışmaya başlarsa, 5 dakikanın sonunda her makine kendi önündeki 1 ürünü bitirir ve toplamda yine 5 dakika içinde 100 ürün üretilmiş olur.
3. Soru: Gölü Kaplayan Nilüfer Yaprağı
-
Soru: Bir gölde bir nilüfer yaprağı bulunuyor. Bu yaprak her gün bir önceki günün iki katı büyüklüğe ulaşıyor. Yaprağın tüm gölü kaplaması 48 gün sürdüğüne göre, gölün yarısını kaplaması kaç gün sürer?
-
Akla Gelen İlk Yanlış Cevap: 24 Gün
-
Doğru Cevap: 47 Gün
Neden?
"Yarısı" kelimesini duyduğumuzda sezgilerimiz bizi hemen toplam gün sayısını ikiye bölmeye (48 / 2 = 24) yönlendirir. Ancak burada doğrusal değil, geometrik (katlanarak) artan bir büyüme söz konusu. Yaprak her gün iki katına çıktığına göre, tersten düşünmemiz gerekir. Gölün tamamı 48. günde kaplandığına göre, bundan tam bir gün önce (yani 47. günde) gölün yarısı kaplanmış olmalıdır ki, bir sonraki gün iki katına çıktığında gölün tamamını (2 yarım = 1 bütün) kaplayabilsin.
Siz Ne Düşünüyorsunuz?
Siz bu testi ilk okuduğunuzda sorulara doğru yanıt verebildiniz mi, yoksa beyninizin size oynadığı ilk sezgisel tuzağa düşüp elenen yüzde 83'lük çoğunlukta mı yer aldınız? Yorumlarda buluşalım!
